Yeni Esnaf Yasası ve Acil Yapılması Gerekenler

Odamıza kayıtlı rehberler, 1980 yılında İstanbul Turist Rehberi Esnaf Derneği adını alan, 1991 yılında ise İstanbul Turist Rehberi Esnaf Odası adıyla tescil edilen meslek kuruluşuna kayıtlıdırlar. Yani böylelikle rehberlerin “esnaflık” statüsü 1980 yılına dayanmakta olup aslında güncel ve yeni bir konu değildir.
Camiamızın ana amacı olan, rehberleri serbest meslek erbabı olarak örgütleyecek, rehberlik mesleğini icra edenlere yeni haklar sağlayacak, mesleğe giriş ve mesleği icra ilkelerine yasal şemsiye getirecek, çalışanları sosyal güvence altına alacak ve haksız rekabeti önleyecek Rehberlik Meslek Yasamızın çıkarılması mücadelemiz devam etmektedir. Bizler, Rehberlik Meslek Yasamıza ilişkin talebimizden yasayı çıkarana kadar hiçbir zaman vazgeçmeyeceğiz. Ancak yeni haklar elde edebilmek için, şu an varolan haklarımızı sonuna kadar kullanmamız ve örgütlülüğümüzü güçlendirerek devam ettirmemiz gerekmektedir.

Daha önce tabi olduğumuz 507 sayılı kanunda da esnaf sicil kaydı zorunluluğu bulunmakla birlikte, bu zorunluluk üyenin sorumluluğuna bırakılmıştı. Hem Avrupa Birliği uyum yasaları hem de buna bağlantılı olarak e-devlet projesinden dolayı ülkemizde, çalışanların çalıştığı iş koluyla ilgili meslek örgütlerine üye olma zorunluluğu ve bağlı bulundukları sicil müdürlüklerine kayıtları, tescilleri sorumluluktan çıkartılarak, 5362 sayılı Kanun ile yasal bir yükümlülük haline getirilmiştir.

Sicil kaydını yaptırmanın ve böylelikle Oda üyesi olmanın olmazsa olmaz şartı ya gelir vergisine tabi olmak ya da gelir vergisinden muaf olmaktır. Koşulları taşıyan turist rehberleri, rehberlik faaliyetinden elde edilen gelirin (yevmiye) vergilendirilmesinin rehberlik faaliyeti sonrasında, anında tevkifat yapılarak stopaj yoluyla alınmasından ötürü gelir vergisinden muaftır. Yani başka bir deyişle muafiyet, vergiden değil verginin beyan edilme zorunluluğundandır. Daha da açık belirtmek gerekirse vergi veriyoruz ama rehberlik hizmetimizden edindiğimiz kazançtan dolayı gelir vergisi  mükellefi değiliz. Sicil kaydımızı da “gelir vergisinden muaf olduğumuza ilişkin yazılı onay” ile yapıyoruz.

5362 sayılı yeni Esnaf Kanunundan sonra uygulamayla ilgili yayımlanan genelgeye göre, yükümlülerin Esnaf Sicil Müdürlüğüne bizzat giderek kayıt yaptırmaları gerekmektedir.

Sicil kaydı için gereken belgeler:

1. Odamızdan alacağınız belgeler

2. Fotoğraflı İstanbul ikametgahı

3. Nüfus cüzdanı ve rehberlik kimlik kartı fotokopisi (vatandaşlık numaranız nüfus cüzdanınızda yazmıyorsa, fotokopinin üzerine elle yazarak eklemeniz gerekmektedir.)

4. Esnaf ve Sanatkar Sicil Müdürlüğüne elden ödenmek üzere yaklaşık 363 TL.

Sicil kaydımızı yapmazsak ne olur?
Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri, kokart vizesini yaparken esnaf sicil kaydınızın olup olmadığını sormayacaktır. Ancak Sanayi Bakanlığı’nın, Sicil Müdürlüklerinin Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüklerinden tüm rehberlerin listesini isteyip herkesi re’sen esnaf sicile kayıt etmesi ve ardından “esnaf sicile kayıttan muaf bir durumunuz varsa belgeleyip esnaf sicil kaydınızı sildirin” demesi olağandır. Hatta bazı illerde bu türden uygulamalar başlamıştır.

Bir diğer olasılık, Sanayi Bakanlığı’nın, Kültür ve Turizm Bakanlığından tüm rehber listesini isteyip, koşulları taşımalarına rağmen esnaf sicil kaydı yaptırmayanları tekrar Kültür ve Turizm Bakanlığına bildirerek, kokartlarının iptalini istemesidir.

Esnaf Sicil Müdürlüğü de de denetlemeler yapıp, tur esnasında rehberlerin statülerini sorabilir. Tacir olanlarla (Ticaret Siciline şahıs olarak kayıtlı olanlar) sadece bordrolu oldukları acentede çalışan rehberlerden bunları belgelemesini isteyebilir. Acentelerde bordrolu çalışan rehberlerin hangi acentenin turuna çıktığını kontrol edebilir. Bir acentede bordrolu çalışanlar başka acentenin turuna ancak esnaf statüsünde çıkabilmektedir. Durumu esnaf statüsüne uyanları, re’sen esnaf sicile kaydedebilir.

Önerilerimiz:

1) Kişisel olarak kendi adına ticaret odası kaydı olup da ticaret odası kayıtlarında rehberlik veya turizm kolu geçen arkadaşlar tacirdir. Bunlar ancak Ticaret Odası kayıtlarını sildirerek Odaya üye olabilirler. Bu arkadaşlara esas faaliyet alanları rehberlik ise, ticaret odası kayıtlarını silip esnaf sicil kaydı yapmalarını öneriyoruz. Veya, Ticaret Odası’ndaki kayıtlarını tutup tacir statüsünde rehberlik yaparlar, vergi mükellefidirler ve denetlemelerde ticaret odası kayıtlarını belgeleyebilirler.

2) Herhangi bir seyahat acentesinde enformasyon memuru veya sorumlu müdür olarak çalışan, ücretli ve SSK’lı olan rehber arkadaşlar zaten başka acentelerden tur alamazlar, alıp denetimlerde yakalanırlarsa mağdur olurlar. Bu arkadaşların da, yani farklı acentalara rehberlik hizmeti sunan, sunacak olanların da sicil kaydı yapmaları gerekmektedir.

3) Sadece bir acentenin turuna çıkan ve aynı acentede ücretli ve SSK’lı olan, başka acentaların turlarına çıkmayan, çıkmayacak rehber arkadaşlar dilerlerse esnaf sicile üye olmayabilirler. Ancak biz onların da esnaf sicil kaydı yapmalarını, mesleğimizin geleceğini riske eden etkenleri en aza indirmek amacıyla öneriyoruz.

4) Devlet memuru olanların, zaten Kültür ve Turizm Bakanlığının yürüttüğü Yönetmelik gereği, memuriyetleri sona erene kadar rehberlik yapmaları mevzuata aykırıdır.

5) İkamet adresi İstanbul’da olmayan, ama yılın büyük bir kısmında İstanbul’da çalışan veya oturan arkadaşlara, ikametlerini İstanbul’a alarak İRO üyesi olmalarını öneriyoruz.

6) Rehberlik yapmayan ve farklı statülerde olan arkadaşlar, rehberlik faaliyetlerini gerçekten durdurmadıkça esnaf sicil kaydı yapmak ve Odamız üyesi olmak zorundadır.

Bu ve benzeri tüm mesleki konulardaki güncel gelişmeler için sık sık www.tureb.net web sitemizi ziyaret edebilir veya Odamızı arayabilirsiniz (Tel: 0212 292 05 20).

Saygılarımızla.
İRO Yönetim Kurulu

Konuyla İlgili Sıkça Sorulan Sorular:

•  Ben Esnaf kaydımı yaptırmaz, mesela ARED’e (Ankara Rehberler Derneğine) üye olursam ne olur?

Birlik ve beraberlik adına, herşeyden önce Rehber Odası bulunmayan yerlerdeki rehberlerin TUREB-TUREF üyesi bir derneğe üye olmasını öneriyoruz. Ancak kanunen esnaf sicil kaydı zorunludur.

Yeni çıkan esnaf yasasına göre serbest rehberlik yapabilmek için ya Esnaf Sicile kayıt yaptırılması ya Tacir olunması ya da bir acentede maaşlı (işçi) rehber olmak gereklidir. Aksi halde ruhsatın askıya alınmasına varan bir yaptırım riski bulunmaktadır. Rehberler Odası bulunmayan bir şehirde oturan rehberler de Esnaf Sicile kayıt yaptirmak zorundadır. O şehirdeki Esnaf Sicile kayıt yaptıran rehber sayısı 500’ü bulursa yeni bir rehberler odası kurulacak, 500’ü bulmaz ise karma odaya üye olacaklardır. Sonuçta serbest rehberlik faaliyetini yürütebilmek için esnaf sicil kaydı şarttır.

Esnaf Sicile kayıt yaptırılıp yaptırılmadığının vatandaşlık numarası üzerinden yapılacak takipler, Bakanlıklar arası iletişime bağlı olarak yapılacak işlemler, meslek kuruluşu aracılığıyla yaptırılacak olan işlemler, re’sen kayıtlar, faaliyet anındaki denetimler v.b. yollarla denetleneceğini düşünüyoruz. Ancak bu denetimin ne kadar sürede gerçekleşebileceğinin kararını sizlere bırakıyoruz.

•  Vizemi yaptırmaya gittiğimde, sen esnaf odasına üye değilsin mi diyecekler?

Rehberlik belgelerinin vizelerinin ilk bakışta esnaf sicil ile ilgisi yoktur. Yani esnaf sicile kayıt yaptırmadı diye kimsenin kokartının iptal edilmemesi gerekir, ancak Sanayi Bakanliğı, Turizm Bakanlığı’ndan rehber listesini talep edip toplu veya bireysel ruhsat iptali vb bir işlem yapar mı bilemiyoruz.

•  SSK’ya kayıtlı olan Rehberler Esnaf Sicil kaydı yaptıracak mı?

SSK bir sigorta sistemidir. Buna karşılık Oda üyeliği mesleki faaliyeti yürütmek için gereken bir statüdür. Dolayısıyla SSK’lı olmak Oda üyeliğini, Oda üyeliği SSK’lı olmayı engellememektedir. Yeni Esnaf Yasasında SSK ile ilgili bir madde yoktur. Serbest rehberlik faaliyeti sürdürecek olanlar Esnaf Sicil kaydı yaptırmak ve Oda’ya üye olmak zorundadırlar.

•  Emekli Sandığı, SSK ya da Bağ-Kur emeklisi olan rehberler nasıl bir yol izleyecekler?

Bu sayılanlar sigorta sistemleridir. Buna karşılık Oda üyeliği mesleki faaliyeti yürütmek için gereken bir statüdür. Dolayısıyla emekli olmak Oda üyeliğini, Oda üyeliği emekli olmayı engellememektedir. Emekli Sandığı, SSK ya da Bağ-Kur emeklisi olan rehberler, rehberlik faaliyeti sürdürmek istediklerinde Esnaf Sicil kaydı yaptırmak ve Oda’ya üye olmak zorundadırlar.

Ayrica, 1479 SAYILI KANUN; – Zorunlu Sigortalilik maddeleri soyledir:
Madde 25 – (Degisik: 24/7/2003-4956/15 md.)

Bu Kanunun 24 uncu  maddesine gore  sigortali sayilanlardan  gelir vergisi mukellefi olanlarin sigortaliliklari, mukellefiyetin baslangic tarihinden, gelir vergisinden muaf olanlarin sigortaliliklari ise Esnaf ve Sanatkâr Sicili ile birlikte kanunla kurulu  meslek kuruluslarina kayitli  olmak sartiyla talep tarihinden  itibaren baslatilir.

Mali musavirimizin yorumuna gore bunun anlami, gelir vergisinden muaf olan meslektaslarimiz, talep etmedikleri taktirde BAGKUR kayitlarinin yapilmayacagi yonundedir.

Bag-Kur yetkililerinden aldigimiz sozlu bilgiye gore, vergi mukellefiyeti baslatilmadigi muddetce Bag-Kur kapsamina girilmedigi yonundedir. Yani, sadece sicil kaydi yaptirmak ticari faaliyete baslamis olmak anlamina gelmiyor.

Butun bunlara gore BAGKUR kapsamına girilmedikçe emeklilerin maaşlarından kesinti ile ilgili herhangi bir sorun gorunmuyor.

•  Esnaf sicile kayıt Bağkur yükümlülüğü getiriyor mu?

1479 SAYILI KANUN; – Zorunlu Sigortalilik maddeleri soyledir:

Madde 25 – (Degisik: 24/7/2003-4956/15 md.)
Bu Kanunun 24 uncu  maddesine gore  sigortali sayilanlardan  gelir vergisi mukellefi olanlarin sigortaliliklari, mukellefiyetin baslangic tarihinden, gelir vergisinden muaf olanlarin sigortaliliklari ise Esnaf ve Sanatkâr Sicili ile birlikte kanunla kurulu  meslek kuruluslarina kayitli olmak sartiyla baslatilir.

•  Esnaf sicile bir kere kayıt yapan artık çıkamıyormuş, bu doğru mu?

Bu tabi ki doğru değil. Faaliyetini durdurduğunu beyan edenler, ikamet adresi başka bir ile taşınanlar, çalışma statüsünü değiştirenler (örneğin işçiliğe ya da tacirliğe dönüştürenler) vb her zaman kayıtlarını rahatlıkla sildirebilirler.

•  Herhangi bir seyahat acentesinde enformasyon memuru veya sorumlu müdür olarak çalışan, ücretli ve SSK’li olan rehber arkadaşların durumu ne olacak?

Herhangi bir seyahat acentesinde enformasyon memuru veya sorumlu müdür olarak çalışan, ücretli ve SSK’li olan rehber arkadaslar zaten baska acentelerden tur alamazlar, alip yakalanirlarsa magdur olurlar. Bu arkadaşlar çalıştıkları acenteye ek olarak farklı gun ve saatlerde farklı firmalara rehberlik hizmeti veriyor olabilirler. Bu ancak acenteler arasında rehberin kiralanmasi soz konusu degilse esnaf statusunde mumkundur. Bu yuzden esnaf sicil kaydi yaptirmak gerekir.

•  Sadece bir acentenin turuna cikan ve ayni acentede ucretli ve SSK’li olan rehber arkadaslarin durumu nedir?

Sadece bir acentenin turuna cikan ve ayni acentede rehber olarak ucretli ve SSK’li olan rehber arkadaslar dilerlerse esnaf sicile uye olmayabilirler. Ancak biz onlarin da esnaf sicil kaydi yapmalarini, meslegimizin gelecegini riske eden faktorleri minimize etmek amaciyla oneriyoruz.

•  Başka bir ilde de esnaf sicil kaydı bulunanlar nasıl bir yol izleyecekler?

Yeni Yasayla rehberler oturdukları ilde sicil kaydı yaptırmak ve oradaki Odaya üye olmak zorundadırlar. Birden fazla yerde kayıt mümkün olamayacaktır.

•  Ben gecici sure yurt disinda ikamet etmek zorundayim. Ancak gelecekte tekrar rehberlik yapabilmeyi dusundugum icin, kokartimi kaybetmek istemiyorum. Simdi eger ben esnaf siciline kayit yaptiramaz isem IRO üyeliğim düşüyor; bu durumda Turizm Il Müdürlüğü de Oda üyesi olmayana vize yapmıyor mu?

Vize yaptırırken muhtemelen kimse size esnaf odası üyesi misin diye sormayacaktır ama Sanayi Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan rehber listesini isteyip re’sen işlem yapmaya kalktığında mağdur olabilirsiniz. Anladığımız kadarıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı yeni esnaf yasasının getirdiklerini, bunun rehberlere yansımasını tam olarak analiz etmiş değildir. Bizim size önerimiz rehberlik kokartınızı riske etmemek için, gelir vergisi muafiyet hakkınızı kullanarak, (yani gelir vergisi mukellefiyeti açtırmaya gerek gormeden) esnaf sicil kaydi yaptirmaniz ve oda üyeliğinden ayrılmamanız yönündedir. İşlemlerinizi bizzat yapabileceğiniz gibi, vekalet verdiğiniz bir yakınınız da sizin adınıza yürütebilir. Seminerleri kesinlikle kaçırmamanızı, bir an önce kaydolmanızı oneririz.

•  Sezonluk olarak çalışan işyeri sahipleri nasıl bir yol izleyecekler?

Kendi adlarına Ticaret Odası kaydı varsa Yeni Yasa uyarınca Esnaf Odası’na kayıt yaptıramazlar. Bu arkadaşların, rehberlik faaliyetlerini sürdürebilmeleri için ya Ticaret Odası kayıtlarına rehberlik faaliyetlerini ekletmeleri ya da Esnaf Odası kayıtlarını sürdürebilmek için Ticaret Odası kayıtlarını sildirmeleri gerekmektedir. Tercih kendilerine aittir. Ancak belirtmek gerekir ki, bunlar Gelir Vergisi Kanunu uyarınca diğer faaliyetlerinden ötürü serbest meslek erbabı sayılıyorlarsa, Gelir Vergisi Kanunu’nun 66. maddesi uyarınca esnaf niteliğindeki rehberlere tanınan vergi muafiyetinden yararlanamayacaklardır.

•  Ticaret Odasına kayıtlı bir şirkette ortak olarak görünen rehberler, Ticaret Odası’na kayıtlı olarak mı işlem görecekler?

Bunlar Ticaret Odası kaydı olan rehber muamelesi görmezler. Ticaret Odasına kayıtlı olan şirkettir. Bunlar, Esnaf sicil kaydı yaptırmak ve Oda’ya üye olmak zorundadırlar. Ancak şirket yanında kendisi de şahıs olarak Ticaret Odasına kayıtlı olan rehberlerin durumu aşağıda incelenecektir.

•  Başka bir işinden ötürü Ticaret Odası kaydı olanlar rehberlik yapamayacak mı?

Bu arkadaşların, rehberlik faaliyetlerini sürdürebilmeleri için ya Ticaret Odası kayıtlarına rehberlik faaliyetlerini ekletmeleri ya da Esnaf Odası kayıtlarını sürdürebilmek için Ticaret Odası kayıtlarını sildirmeleri gerekmektedir. Tercih kendilerine aittir. Ancak belirtmek gerekir ki, bunlar Gelir Vergisi Kanunu uyarınca diğer faaliyetlerinden ötürü serbest meslek erbabı sayılıyorlarsa, Gelir Vergisi Kanunu’nun 66. maddesi uyarınca esnaf niteliğindeki rehberlere tanınan vergi muafiyetinden yararlanamayacaklardır.

•  Esnaf Sicile kayıt yapanlar Bağ-Kur kaydı yapmak zorundalar mı?

Bağ-Kur Kanununun 24. maddesi uyarınca, esnaf siciline ve odaya kayıtlı olanlar Kanun gereği sigortalı olmaya hak kazanmaktadırlar. Ayrıca belirtmek gerekir ki, hizmet akdi ile bir işverene bağlı olarak çalışan ve SSK’lı olan rehberlerin Bağ-Kur’a kayıt olmaları zaten olanaklı değildir.

•  Esnaf Sicile kayıt yapmayanlar rehberlik yapamayacak mı?

Ne yazık ki; eğer gerekli muafiyet koşulları taşınmıyorsa, Yeni Esnaf Yasası bu kısıtlamayı getirmektedir. Yeni Yasanın 68. maddesinde aynen şu hüküm yeralmaktadır: “Bu Kanun kapsamındaki esnaf ve sanatkarlar, yanlarında çalışanlar hariç, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren durumlarını otuz gün içinde bağlı bulundukları sicile tescil ve Sicil Gazetesinde ilan ettirmekle yükümlüdürler. Bu yükümlülüğü yerine getirmediği tespit edilenler birlik tarafından ruhsat vermekle yetkili ilgili kurum ve kuruluşlara bildirilir. İlgili kurum ve kuruluşlar, sicil kaydı yapılana kadar bunların faaliyetlerini durdurur.”. Görüldüğü üzere, serbest rehberlik yapabilmek için ya Esnaf Sicile kayıt yaptırılması ya da Tacir olunması gereklidir. Aksi halde ruhsatın askıya alınmasına varan bir yaptırım riski bulunmaktadır. Esnaf Sicile kayıt yaptırılıp yaptırılmadığının vatandaşlık numarası üzerinden yapılacak takipler, Bakanlıklar arası iletişime bağlı olarak yapılacak işlemler, meslek kuruluşu aracılığıyla yaptırılacak olan işlemler, re’sen kayıtlar, faaliyet anındaki denetimler v.b. yollarla denetleneceğini düşünüyoruz. Ancak bu denetimin ne kadar sürede gerçekleşebileceği, Esnaf Sicile kayıttan kaçınmanın mümkün olup olmadığı hususunda karar vermeyi ve sorumluluğu sizlere bırakıyoruz.